Tomasz Bielecki
Program Liceum Ogólnokształcącego
Regionalna Ścieżka Edukacyjna
Historyczne Nauczanie Środowiskowe
"Ziemia Staszowska przez stulecia."
Liceum Ogólnokształcące
im. ks. kard. Stefana Wyszyńskiego
w Staszowie
Staszów 2000
Wstęp
Wśród merytorycznych aspektów reformy oświaty poczesne miejsce znalazła kwestia potrzeby położenia
nacisku w procesie dydaktyczno-wychowawczym, prowadzonym w szkolnictwie szczebla podstawowego,
gimnazjalnego i licealnego, na związki dziejowe zachodzące pomiędzy losami społeczności lokalnej
i państwowej.Wychodząc naprzeciw temu zamysłowi, wiele środowisk naukowych i pedagogicznych w różnych
częściach kraju przystąpiło do opracowywania i stopniowego wdrażania założeń tzw. Historycznej
Regionalnej Ścieżki Edukacyjnej (dalej: HRŚE)(w postaci programów nauczania, publikacji o charakterze
podręcznikowym oraz opartych na nich, zajęć dydaktyczno-wychowawczych).
Sprawa organizacji historycznego nauczania środowiskowego na terenie Ziemi Staszowskiej (zasadniczo
pokrywającą się z obszarem obecnego powiatu staszowskiego) - w dobie zachodzących w Polsce przeobrażeń
ustrojowych - nabiera szczególnego znaczenia. Szeroko pojęta spuścizna kulturowa Staszowskiego,
najistotniejszymi elementami której: bogata historia, liczne zabytki architektury i sztuk plastycznych,
stanowi dziś jeden z najważniejszych jego walorów. Promocja tych wartości - niezależnie od istotnego
przecież, podtekstu ekonomicznego, powinna być - i to w sposób zinstytucjonalizowany - podjęta przez
miejscowe czynniki nauczycielskie przede wszystkim wśród staszowskich dzieci i młodzieży. Tylko tą drogą
w młodym pokoleniu ukształtować można mocną świadomość przynależności do ustalonej wspólnoty - "małej
ojczyzny", a płynącą stąd dumę uznać za najlepszą motywację do pracy dla jej dobra.
Uwagi dotyczące realizacji HRŚE:
1. Treści zawarte w HRŚE mają jedynie uzupełniać i wzbogać materiał nauczania wynikający
z obowiązującego programu powszechnej edukacji historycznej.
2. Decyzje o zakresie wykorzystania treści składających się na HRŚE, wymiarze czasu przeznaczonego na
zapoznanie uczniów z określonym zagadnieniem, a także o doborze form i metod pracy dydaktycznej
podejmuje nauczyciel. Jego stanowisko powinno wynikać z dążenia do możliwie najefektywniejszej
realizacji celów kształcenia, określonych w programie powszechnej edukacji historycznej.
3. Podręcznik do historycznego nauczania środowiskowego stanowi środek dydaktyczny pomocniczy,
zarówno dla nauczyciela, jak i dla ucznia.
Cele kształcenia (w kontekście realizacji HRŚE):
- pogłębienie posiadanej przez uczniów wiedzy oraz rozwijanie ich myślenia historycznego poprzez
ukazanie dziejów Ziemi Staszowskiej na tle historii Polski i powszechnej;
- kształtowanie i doskonalenie umiejętności dostrzegania zależności między różnymi dziedzinami życia
społecznego oraz powiązań losów "małej ojczyzny" z dziejami państwowości i narodu polskiego
oraz historią powszechną;
- kształtowanie i doskonalenie umiejętności praktycznego wykorzystania zdobytej wiedzy, zwłaszcza
w zakresie wdrażania do samodzielnego wysiłku poznawczego oraz promocji regionalnych wartości
kulturowych;
- kształtowanie postawy tolerancji i poszanowania względem innych społeczności lokalnych i ich
spuścizny dziejowej.
Treści kształcenia:
I. ZIEMIA STASZOWSKA W CZASACH PREHISTORYCZNYCH I STAROŻYTNOŚCI.
1. Ślady osadnictwa w epoce kamienia.
Spuścizna paleolitu - na przykładzie stanowiska paleolitycznego (kultury świderskiej) z Zawady.
Spuścizna mezolitu - na przykładzie stanowiska mezolitycznego z Jasienia oraz ze Staszowa-Zamłyńcza.
Spuścizna neolitu - na przykładzie stanowiska neolitycznego (kultury pucharów lejkowatych) ze Strzegomia.
2. Ślady osadnictwa w epoce brązu i żelaza.
Spuścizna kultury łużyckiej - na przykładzie stanowiska z Zawady. Spuścizna epoki żelaza (kultury
przeworskiej) - na przykładzie stanowiska z Jasienia, Grzybowa oraz z Zawady.
NAJWAŻNIEJSZE POJĘCIA: kultura świderska, kultura pucharów lejkowatych, kultura przeworska.
NAJWAŻNIEJSZE DATY: 160 000-8300 p.n.e., 4500-1800 p.n.e., I-II w. n.e.
II. ZIEMIA STASZOWSKA W WIEKACH ŚREDNICH.
1. Ślady osadnictwa we wczesnym średniowieczu.
Spuścizna okresu wędrówki ludów - osada w Łęgu pod Połańcem.
Grodziska z okresu wczesnopiastowskiego - osady z Winnicy i Winnej Góry pod Połańcem oraz ze wzgórza
nad Ciekącą pod Szydłowem.
2. Najazd Mongołów w 1241 roku.
Uwarunkowania inwazji tatarskiej na Ziemi Staszowskiej. Bitwa pod Turskiem Wielkiem. Spalenie kościółka
w osadzie Staszów. Zniszczenie Szydłowa i Połańca.
3. Rozwój osadnictwa na prawie czynszowym w XIII i XIV stuleciu.
Przesłanki akcji lokacyjnej w Staszowskiem. Układ przestrzenny miasta na przykładzie Szydłowa.
Wzrost znaczenia politycznego Koniemłót, Kurozwęk, Szydłowa, Połańca i Osieka w skali makroregionalnej
i ogólnopolskiej.
4. Sztuka gotycka.
Zabytki architektury obronnej - ruiny zamku w Rytwianach, mury miejskie w Szydłowie.
Zabytki architektury sakralnej - kościół p.w. św. Bartłomieja w Staszowie, kościół w Oleśnicy,
kościół p.w. św. Władysława w Szydłowie, kościół p.w. Wniebowzięcia Matki Boskiej i św. Augustyna
w Kurozwękach, kościół p.w. św. św. Piotra i Pawła w Beszowej.
Zabytki malarstwa - obraz Chrystusa Bolesnego z Marią i św. Janem Ewangelistą w kościele w Kurozwękach.
5. Ważniejsze postaci historyczne.
Zawisza z Kurozwęk. Wojciech Jastrzębiec. Zbigniew Oleśnicki.
NAJWAŻNIEJSZE DATY: 1191, 1241, 1264, 1283, 1329, 1370.
III. ZIEMIA STASZOWSKA W EPOCE NOWOŻYTNEJ (1492-1918).
A. W OKRESIE I RZECZYPOSPOLITEJ.
1. Życie społeczne i gospodarcze w XVI i XVII wieku.
Uzyskanie przez Staszów praw miejskich. Położenie prawne i rola mieszczaństwa Staszowa, Połańca, Szydłowa
i Osieka w życiu gospodarczym Małopolski. Położenie społeczności żydowskiej. Wpływ wojen XVII-wiecznej
Rzeczypospolitej na sytuację demograficzną i ekonomiczną regionu.
2. Życie umysłowe i religijne w XVI i XVII wieku.
Powstanie i działalność ośrodków reformacyjnych w Rakowie, Sielcu i Staszowie. Wpływ pluralizmu religijnego
na stosunki społeczne. Kulturotwórcza akcja Tęczyńskich - utworzenie Bractwa Literackiego św. Anny
oraz szkoły przy kościele p.w. św. Bartłomieja w Staszowie. Powstanie i działalność Akademii Rakowskiej.
Jan Brożek proboszczem parafii staszowskiej. Likwidacja ognisk reformacyjnego kultu religijnego w Rakowie
i Staszowie.
3. Sztuka renesansu i baroku.
Zabytki architektury obronnej i reprezentacyjnej - pałac w Kurozwękach, ruiny pałacu Sieniawskich
w Łubnicach, pałac w Wiśniowej, zamek Krzyżtopór w Ujeździe.
Zabytki architektury sakralnej - kaplica Tęczyńskich przy kościele p.w. św. Bartłomieja w Staszowie,
pokamedulski zespół kościelno-klasztorny w Rytwianach, poluterański zbór (obecnie kaplica rzymsko-katolicka)
w Sielcu, kościół w Wiśniowej, kościół p.w. św. Ducha w Szydłowie, kościół p.w. św. Rocha w Kurozwękach,
kościół w Niekrasowie, pobenedyktyński zespół kościelno-klasztorny w Koniemłotach, kościół w Bogorii.
Zabytki malarstwa i rzeźby - późnobarokowy ołtarz główny z obrazem przedstawiającym scenę Ukrzyżowania,
ołtarz boczny poświęcony św. Jackowi oraz trzy ołtarze w kaplicy Tęczyńskich w kościele p.w. św. Bartłomieja
w Staszowie, nagrobek Podłęskich w kościele w Bogorii.
4. Działania wojenne w dobie "potopu" (1655-1660).
Okoliczności pobytu wojsk szwedzkich i siedmiogrodzkich na Ziemi Staszowskiej. Działania zbrojne i ich
bezpośrednie następstwa - zniszczenie zamków w Rytwianach i Ujeździe.
5. Czasy saskie.
Zniszczenie Staszowa i Szydłowa przez Szwedów w czasie wojny północnej (III). Ożywienie gospodarcze
i przebudowa Staszowa w dobie rządów Augusta Czartoryskiego - powstanie tzw. "Państwa Staszów".
6. Insurekcja Kościuszkowska.
Uwarunkowania akcji wojsk powstańczych w południowej części dawnego województwa sandomierskiego.
Uniwersał Połaniecki. Walki polsko-rosyjskie pod Połańcem i Staszowem. Okupacja Staszowa przez wojska
pruskie. III rozbiór Rzeczypospolitej - włączenie Staszowskiego go Austrii. Tradycja Kościuszkowska na Ziemi
Staszowskiej.
7. Ważniejsze postaci historyczne.
Hieronim Łaski. Jan Brożek. Łukasz Opaliński. Tadeusz Kościuszko. Hugo Kołłątaj.
B. W OKRESIE ZABORÓW.
8. Doba napoleońska (Księstwo Warszawskie 1809-1813).
Działania militarne w czasie wojny Księstwa Warszawskiego z Austrią w 1807 roku. Włączenie Staszowskiego
do Księstwa Warszawskiego - awans administracyjny Staszowa i Szydłowa. Staszów jako miejsce
stacjonowania 1 pułku strzelców konnych. Akces powiatu szydłowskiego do Konfederacji Generalnej.
Wkroczenie wojsk rosyjskich do Staszowa. Wcielenie Ziemi Staszowskiej do Królestwa Polskiego.
9. Powstanie listopadowe.
Sytuacja demograficzna i ekonomiczna. Udział miasta i powiatu staszowskiego w organizacji sił powstańczych
- formowanie Legii Nadwiślańskiej. Staszów jako miasto garnizonowe.
10. Powstanie styczniowe.
Zajęcie Staszowa przez oddział Mariana Langiewicza. Zwycięstwo powstańców w bitwie pod Staszowem.
Udział mieszkańców Szydłowa w działaniach powstańczych. Przegrana Dionizego Czachowskiego w starciu
pod Jurkowicami. Represje popowstaniowe i zmiany w statusie prawnym Staszowa, Oleśnicy, Połańca, Osieka,
Kurozwęk, Rakowa, Bogorii i Szydłowa. Tradycja powstańcza na Ziemi Staszowskiej.
11. Życie polityczno-narodowe na przełomie XIX/XX wieku.
Wypadki rewolucyjne w 1905-1906 roku w Staszowskiem - antyrosyjska demonstracja w Bogorii, protesty
uczniowskie w Połańcu, Koniemłotach i Sichowie Małym, strajk robotników rolnych w dobrach sichowskich.
Powstanie w Staszowie komórki PPS. Represje Rosjan wobec działaczy niepodległościowych.
12. Życie społeczne, gospodarcze i kulturowe u schyłku XIX i w początkach XX stulecia.
Sytuacja narodowościowa i stosunki własnościowe. Ożywienie gospodarcze Staszowa - powstanie
Towarzystwa Pożyczkowo-Oszczędnościowego, wzrost liczby zakładów produkcyjnych.
Staszów organizatorem wystawy rolniczej guberni radomskiej w 1912 roku. Utworzenie Ochotniczej Straży
Pożarnej w Staszowie i Rakowie. Pobyt Stefana Żeromskiego w Staszowskiem (Kurozwękach, Staszowie).
Powstanie i działalność chóru amatorskiego "Lutnia"
13. Okres I wojny światowej.
Walki o Staszów na w pierwszych miesiącach konfliktu. Szlak bojowy oddziałów J. Piłsudskiego w Staszowskiem.
Potyczki z Rosjanami pod Staszowem, Rytwianami, Sichowem, Bogorią i Szczeglicami. Zwycięstwo I Brygady
Legionów w bitwie pod Konarami. Budowa wąskotorowej linii kolejowej Bogoria-Staszów-Jędrzejów - jej
znaczenie ekonomiczne. Pobyt w Staszowie gen. J. Dowbora-Muśnickiego. Administracyjne następstwa
proklamowania przez Polskę niepodleglości.
14. Ważniejsze postaci historyczne.
Marian Langiewicz. Dionizy Czachowski. Józef Piłsudski. Stefan Żeromski. Józef Dowbór-Muśnicki.
NAJWAŻNIEJSZE POJĘCIA: "staszówka", "Państwo Staszów", "stambułka", "lutry".
NAJWAŻNIEJSZE DATY: 11 IV 1525, 1569, 1657, 1709, 7 V 1794, 1795, 1809, 1815, 1831, 14-17 II 1863,
21 X 1863, 1866, 1869, 1905, 1906, 1912, 1914, 16-22 V 1915, XI 1918.
IV. ZIEMIA STASZOWSKA W HISTORII NAJNOWSZEJ (1919-1939).
1. Życie społeczne, polityczne, gospodarcze i kulturowe.
Sytuacja demograficzna i stosunki etnicze. Stan gospodarki i perspektywy jej rozwoju -
elektryfikacja Staszowa, powstanie w Staszowie Spółdzielni Szewców i Cholewkarzy "Lech".
Aktywność polityczna. Rozwój szkolnictwa. - utworzenie w Staszowie Koedukacyjnego Gimnazjum.
Życie teatralne i muzyczne - sukcesy "Fredreum" i "Lutni".
Kulturotwórcza rola środowiska wojskowego 1 Batalionu 2 Pułku Piechoty Legionów.
NAJWAŻNIEJSZE POJĘCIA: "dzień babek".
NAJWAŻNIEJSZE DATY: 1923, 1934, 1937.
V. ZIEMIA STASZOWSKA W HISTORII WSPÓŁCZESNEJ (1939-1991).
1. Kampania wrześniowa (1.IX. - 5.X.1939).
Wymarsz 1 Batalionu 2 Pułku Piechoty Legionów na front i jego walki w składzie Armii "Łódź"
pod Bełchatowem, w obronie Warszawy i Modlina. Niemieckie ataki lotnicze na miejscowości
Staszowskiego. Akcja odwrotowa oddziałów Armii "Kraków" - starcia pod Rytwianami i Osiekiem.
Miejsca pamięci ofiar Września.
2. Polityka agresora niemieckiego i radzieckiego (1939-1945).
Likwidacja ognisk szkolnictwa polskiego. Terror wobec ludności polskiej - aresztowania wśród działaczy
niepodległościowych i inteligencji, łapanki w Staszowie i Połańcu, podpalenie domu kierownika szkoły
powszechnej w Szydłowie, Jana Kaczorowskiego (jego śmierć w płomieniach wraz z rodziną), rozstrzeliwania
w Rakowie i Koniemłotach, krwawa pacyfikacja Strużek. Eksploatacja ekonomiczna - wybieranie kontrybucji,
akcja kontyngentowa, grabież mienia ludności. Holocaust - wysiedlenie Żydów z Połańca, Osieka i Szydłowa,
utworzenie getta w Staszowie, "czarna niedziela" i likwidacja gminy żydowskiej w Staszowie. Mieszkańcy
Ziemi Staszowskiej wśród ofiar Katynia oraz niemieckich obozów koncentracyjnych. Aresztowanie przez NKWD
i kaźń żołnierzy AK - uczestników "Burzy". Miejsca pamięci narodowej.
3. Ruch oporu (1939-1945).
Przejawy biernego oporu - organizacja tajnego nauczania w Staszowie w zakresie szkoły powszechnej
i średniej, bojkot akcji kontyngentowej, druk i kolportaż prasy konspiracyjnej - wydawanie "Odwetu"
w Wiśniówce. Powstanie i rozwój komórek organizacji niepodległościowych - "Odwet"-"Jędrusie",
ZWZ (ZWZ-AK), BCh, AL. "Walka bieżąca" polskiego Podziemia - akcje zbrojne "Jędrusiów w Szczece,
Staszowie, Bogorii, potyczka pod Trzcianką i śmierć W. Jasińskiego, eksterminacja funkcjonariuszy
administracji niemieckiej i likwidacja posterunku policji granatowej w Staszowie przez oddziały AK i BCh.
Konspiracyjne szkolnictwo wojskowe. Sytuacja Podziemia w Staszowskiem w "Polsce Lubelskiej".
4. Działania wojenne na przyczółku baranowsko-sandomierskim w 1944-1945 roku.
Wkład struktur militarnych Podziemia na Ziemi Staszowskiej w akcję "Burza" - przebieg działań zbrojnych na
Ziemi Staszowskiej, żołnierze Staszowskiego w walkach w innych rejonach Polski. Przejściowe opanowanie
Szydłowa przez siły AL w lipcu 1944 roku. Wyzwolenie spod okupacji niemieckiej Połańca, Staszowa, Osieka
i Bogorii. Nieudana próba likwidacji przyczółka przez Niemców - bitwa pancerna pod Stopnicą.
Zniszczenia w substancji architektonicznej Staszowa i okolicznych miasteczek. Wysiedlanie ludności ze strefy
frontowej. Rytwiany tymczasową siedzibą Kieleckiej Wojewódzkiej Rady Narodowej. Przygotowania i początek
operacji "Wisła-Odra" - wyzwolenie Szydłowa. Miejsca pamięci narodowej.
5. Kluczowe problemy życia politycznego, gospodarczego i społecznego
w okresie powojennym (1945-1991).
Demograficzne, ekonomiczne następstwa wojny. Staszowskie na mapie administracyjnej powojennej Polski.
Terror "władzy ludowej" w pierwszych latach po zakończeniu wojny - aresztowanie
i śmierć ppłk. A. Wiktorowskiego "Kruka", pacyfikacja Maśnika przez UB, sprawa licealisty, J. Lachowskiego,
działacza "Młodego Wojska Polskiego". Reforma rolna w Staszowskiem. Odkrycie i eksploatacja złóż siarki
w Grzybowie oraz budowa elektrowni węglowo-wodnej w Połańcu - podstawą wszechstronnego rozkwitu
Staszowskiego w ostatnich dziesięcioleciach XX wieku. Odzyskanie praw miejskich przez Połaniec i Osiek.
Przemiany ustrojowe w Polsce po 1989 roku i ich wpływ na stosunki gospodarcze i społeczne.
Uwarunkowania i perspektywy rozwoju Ziemi Staszowskiej w początkach XXI stulecia.
6. Ważniejsze postaci historyczne.
Artur Radziwiłł. Władysław Jasiński. Adam Bień, Antoni Wiktorowski.
NAJWAŻNIEJSZE POJĘCIA: "akcja futrzana", "szopy", "czarna niedziela", "Odwet", "Jędrusie",
"Młode Wojsko Polskie".
NAJWAŻNIEJSZE DATY: IX 1939, IV 1940, V 1941, 8 XI 1942, 3 VI 1943, VIII 1944, 12 I 1945,
I 1947, 1970, 1971-79, 1980, 1993.
BIBLIOGRAFIA (WYBÓR):
Almanach Staszowski 1982. Rzeszów 1982
Almanach Staszowski 1987 (Tom II). Warszawa 1988
Almanach Staszowski 1994. Pod redakcją Macieja Andrzeja Zarębskiego. Kielce 1994
Arendarska B. - Stary Szydłów w fotografii. Staszów 1993
Bata A., Lawera H. - Królewskie miasto Połaniec. Dzieje i osobliwości. Krosno 1999
Bogucka M., Samsonowicz H. - Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiowowej.
Wrocław-Warszawa-Kraków 1986
Chomentowska B. - Osada kultury łużyckiej grupy tarnobrzeskiej w Zawadzie gm.
Połaniec w świetle dotychczasowych badań. ateriał z konferencji 12-14 XI
1986 r. w Rzeszowie. Rzeszów 1989
Chomentowska B., Michalski J., Twarowska E. - Najstarsze dzieje Połańca i jego
okolic. Staszów 1995
Ciepiela P. - Staszowskie dni Józefa Piłsudskiego. W osiemdziesiątą rocznicę pobytu
Legionów Polskich na Ziemi Staszowskiej 1914-1915. Staszów 1995
Dąbrowski J. - Szlakiem "Jędrusiów". Kraków 1992
Fijałkowski J. - Gawędy staszowskie. Z wędrówek geologa. Staszów 1993
Fijałkowski J. - O zbójach świętokrzyskich. Staszów 1995
Fijałkowski J., Zarębski M.A. - Sekrety zamków i pałaców Ziemi Staszowskiej.
Staszów 1997
Godłowski K., Kozłowski J.K. - Historia starożytna ziem polskich.
Warszawa 1983
Grzybkowski A. - Zamek w Kurozwękach. Warszawa 1981
Jachimczak B. - Losy żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych na Kielecczyźnie.
Kielce 1993
Jankowski A., Sadowski W. - Województwo kieleckie. Przewodnik. Kraków 1973
Janowski A. - Wycieczki po kraju. Warszawa 1990
Jasiński T. - Przerwany hejnał. Kraków 1988
Jurasz T. - Znane i nieznane zamki, pałace i kościoły Polski Południowej.
Rzeszów 1988
Katalog zabytków Sztuki w Polsce. T. III, z. 11 - powiat sandomierski.
Warszawa 1962
Kieniewicz S. - Powstanie styczniowe. Warszawa 1987
Kiryk F. - Urbanizacja Małopolski, województwo sandomierskie XIII-XIV w.
Kielce 1994
Komada S. - Zabytki architektury i budownictwa w Polsce - woj. tarnobrzeskie.
Warszawa 1990
Kotlarz J. - Moje życie. Wspomnienia. Staszów 1996
Kowalczewska A. - W mojej pamięci. Staszowskie szkolnictwo w latach 1918-1993.
Staszów 1996
Kruzel T. - Udział mojej rodziny w działalności patriotycznej od powstania
styczniowego do II wojny światowej. Staszów 2000
Kubalski D. - Życie społeczno-kulturalne w Staszowie w latach 1918-1939.
Staszów 1996
Kuczyński J. - Zamki województwa kieleckiego. Kraków 1969
Kuczyński J. - Krzyżtopór. Kraków 1972
Los Generała Leopolda Okulickiego ostrzeżeniem i przestrogą. W 50-lecie śmierci.
Opracował Bronisław Orzechowski. Staszów 1996
Maj S. - Radziwiłłowie na Ziemi Staszowskiej. Staszów 1997
Makowska A. - Prywatne miasto Staszów i dobra staszowskie. Warszawa 1981
Maszczyński T. - Szydłów. Kielce 1967
Myjak J. - Staszów i okolice (przewodnik turystyczny). Staszów 1998
Myśliborski-Wołowski S. - Generał Marian Langiewicz 1827-1887. Warszawa 1971
Parczewski M. - Początek kultury wczesnosłowiańskiej w Polsce. Wrocław 1988
Pietras Z.S. - Legnica 1241. Warszawa 1969
Popiołek B. - Potop. Warszawa 1998
Polskie tradycje wojskowe 1. Tradycje walk obronnych z najazdami Niemców,
Krzyżaków, Szwedów, Krzyżaków, Szwedów, Turków i Tatarów X-XVII.
Pod redakcją Janusza Sikorskiego. Warszawa 1990.
Połaniec. Zarys dziejów. 1994
Rembowski A. - Rokosz Zebrzydowskiego. Warszawa 1983
Rożek M. - Złoty wiek. Kraków 1991
Rożek M. - Blaski i cienie baroku. Kraków 1992
Siek W. - Opis historyczny miasta i parafii Staszów.
Sandomierz 1937 - Staszów 1990
Sierant P. - Pacyfikacja wsi Strużki w 1943 roku. W 55-lecie tragedii. Staszów 1998
Słownik historii Polski. Praca zbiorowa pod redakcją naukową
Tadeusza Łepkowskiego. Warszawa 1969
Supa J., Więckowski J. - Zarys dziejów Podobwodu ZWZ-AK Staszów-"Modrzew".
Staszów 1999
Tarnowski M. - Połaniec. Połaniec 1994
Urban W. - Epizod reformacyjny. Kraków 1992
Ważniewski W. - Partyzanci spod znaku Bartosza. Warszawa 1980
W stronę Połańca. Z dziejów Insurekcji 1794 roku. Materiały sesji naukowej 6-7 maja
1993 roku Staszów-Połaniec pod redakcją Macieja A. Zarębskiego i Lecha Stępkowskiego.
Staszów 1994
Więckowski J. - Żołnierze Staszowa. Staszów 1995
Zabytki Architektury i Budownictwa w Polsce. T. 42 - Województwo tarnobrzeskie.
Warszawa 1990
Zahorski A. - Naczelnik w sukmanie. Kraków 1990
Zarębski M.A. - Ostatni z szesnastu. Strzępy wspomnień o Adamie Bieniu w stulecie
urodzin. Staszów 1999
Zarębski M.A. - Spacerskiem po Ziemi Staszowskiej. Staszów 1990
Zarębski M.A. - Staszów naszych pradziadków. (Z przełomu wieków).
Staszów 1998
Zarębski M.A. - Staszów wczoraj i dziś. Staszów 1999
Zarębski M.A. - Życie i zagłada Żydów Staszowskich. W 50 rocznicę zagłady Gminy
Żydowskiej w Staszowie 1942 - 8.XI. - 1992. Staszów 1992
Zawilski A. - Bitwy polskiego Września. Tom I i II. Łódź 1989