Jakub Kudła Paweł Walenciak Program Liceum Ogólnokształcącego "Podstawy Edukacji Prawnej" Autorski programu nauczania Liceum Ogólnokształcące im. ks. kard. Stefana Wyszyńskiego w Staszowie Staszów 2000 Wstęp
Przeobrażenia polityczne i społeczne postawiły przed szkolnictwem wszelkich szczebli nowe, trudne zadania. Nowy system szkolenia młodego pokolenia w kraju dążącym do urzeczywistniania idei społeczeństwa otwartego, opartego o wartości obywatelskie, musi odpowiadać celom stawianym sobie przez społeczeństwo. Powinien on w pierwszym rzędzie ukształtować młodego człowieka tak, aby stał się on odpowiedzialnym obywatelem, dumnym ze swej ojczyzny i czynnie uczestniczącym w jej życiu społecznym oraz politycznym, zarówno na poziomie całego narodu, jak i społeczności lokalnej. Pierwszym krokiem w tym kierunku jest odbudowanie zaufania obywateli do prawa i systemu politycznego ojczyzny. Wynika stąd konieczność zapoznania obywatela z prawem stanowionym przez jego przedstawicieli, zaszczepienia nawyków jego przestrzegania i wymagania tego samego od współobywateli i urzędników wszelkich szczebli. Wykształcenie owych nawyków wymaga wprowadzenia do szkół nowych treści nauczania wybiegających poza program przedmiotu Wiedza o Społeczeństwie czy choćby tylko częściowo pokrywających się z nim. Wolno zauważyć, że program WOS-u na ogół rozmija się z zainteresowaniem młodego człowieka. Dzieje się tak chyba dlatego, iż treści nauczania nie obejmują spraw bezpośrednio i na co dzień dotykających obywatela, i to bez względu na jego wiek. Brakuje więc pomostu między dwoma obszarami wiedzy obywatelskiej, a to pozostawia przepaść, którą młodemu człowiekowi trudno przekroczyć. Wychodząc naprzeciw potrzebom społecznym, w środowiskach około akademickich pojawiły się inicjatywy mające na celu edukację prawną młodego pokolenia. Czerpano doświadczenia z podobnych programów realizowanych w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej, przenosząc je na grunt polski. Do tej pory podobne inicjatywy rozwijały się jedynie w większych miastach kraju, co wynikało z faktu posiadania zaplecza w postaci wydziałów prawa miejscowych uniwersytetów. Ze względu jednak na szczupłość środków obejmowały tylko wybrane szkoły średnie. Oczywiste jest, że tego rodzaju koncepcje, aby móc wywrzeć odpowiednie skutki, muszą być wdrażane przede wszystkim wśród młodzieży zamieszkującej ośrodki prowincjonalne. Program "Podstawy Edukacji Prawnej" (dalej PEP) stanowi poważną próbę rozwiązania tego problemu. Uwagi dotyczące realizacji PEP: - W początkowym etapie realizacji program zajmuje się jedynie najistotniejszymi problemami z zakresu ustroju prawnego obowiązującego w Polsce. Docelowo obejmować będzie podstawy wszystkich istotnych działów prawa, wzbogacone o elementy prawa sąsiadów Polski. - Zakres wykorzystania treści składających się na PEP, czas poświęcony poszczególnym zagadnieniom, metody realizacji czy forma prowadzenia zajęć zależy od właściwości grupy słuchaczy i predyspozycji nauczyciela. - Prowadzący posiadać powinien wykształcenie prawnicze, co gwarantuje właściwe podejście do problemów prawnych i pozwala słuchaczom zapoznać się z profesjonalnymi metodami ich rozwiązywania. Cele kształcenia (w kontekście realizacji PEP): - Wpojenie zasad prawnych i zapoznanie z konkretnymi regulacjami prawnymi na poziomie podstawowym. - Wykształcenie u słuchacza nawyków przestrzegania prawa i wymagania jego przestrzegania od współobywateli, ze szczególnym uwzględnieniem pracowników administracji publicznej. - Kształtowanie i doskonalenie umiejętności praktycznego wykorzystania zdobytej wiedzy, zwłaszcza w zakresie realizacji norm prawnych w życiu codziennym w kontakcie z organami administracji publicznej, władzy sądowniczej czy w stosunkach prawnych ze współobywatelami. - Zainteresowanie słuchaczy problemami prawnymi w kontekście ich ewentualnych studiów prawniczych. Treści kształcenia: I. Podstawowe wiadomości z zakresu terminologii prawnej i systemów prawnych. Pojecie prawa; pojęcie systemu prawa z uwzględnieniem różnic między systemem anglosaskim a kontynentalnym (rzymskim); norma prawna a przepis, hipoteza, dyspozycja, sankcja normy prawnej; redakcja aktów prawnych, akt prawny, źródło prawa, źródła wiedzy o prawie, ustawa zasadnicza, relacja prawo międzynarodowe a prawo krajowe. II. Prawo Konstytucyjne. 1. Konstytucja jako fundament systemu prawnego. Prawa obywatelskie. Historia konstytucji; obowiązująca ustawa zasadnicza, pojęcie praw obywatelskich, najważniejsze prawa obywatelskie; system gwarancji konstytucyjnych; Trybunał Konstytucyjny- jego organizacja i tryb działania, skarga konstytucyjna; Europejski Trybunał Praw Człowieka;, skarga do ETPC. 2.Organy Konstytucyjne i ich kompetencje. Parlament organizacja i kompetencje, problem "sejmokracji"; Rząd RP, Rada Ministrów, Prezes Rady Ministrów; Prezydent, problem kompetencji Prezydenta w kontekście wyborów powszechnych; inne organy konstytucyjne; systemy rządów innych państw. 3.Prawo wyborcze. Systemy wyborcze w kontekście historycznym i geograficznym; ordynacje wyborcze do Sejmu, Senatu, wyborów prezydenckich; postulowane zmiany; wybory lokalne, problem wyborów powszechnych i demokracji bezpośredniej na szczeblu lokalnym; problem przekładania głosów wyborców na miejsca w organach w kontekście systemów wewnątrzpartyjnych. III. Prawo Karne. 1.Przestępstwo w polskim prawie karnym. Definicja przestępstwa w Kodeksie Karnym, elementy definicji, wina, społeczna szkodliwość czynu, typy przestępstw w polskim prawie karnym; pojęcie kryminalizacji. 2. Samoobrona w polskim prawie karnym. Obrona konieczna, stan wyższej konieczności, dozwolona samopomoc. 3. System kar. Pojęcie penalizacji; system kar w Polsce, polityka karna, praktyka i tendencje, postulowane zmiany, konwencje międzynarodowe regulujące problem kar; problem kary śmierci, kara pozbawienia wolności, grzywna, kara ograniczenia wolności, środki karne. 4. Postępowanie karne. Pojęcie postępowania, procedury karnej, adwokat, prokurator, inni uczestnicy postępowania, apelacja, zażalenie, wyrok, postanowienie, zatarcie skazania, świadek koronny, świadek incognito. IV. Prawo cywilne. 1.Umowa cywilna i jej obowiązywanie. Stosunki cywilnoprawne, pojęcia oświadczenia woli, formy umów, obowiązywanie umów cywilnych, rozwiązanie umowy, nieważność umowy, odstąpienie od umowy, prawo zobowiązań a prawo rzeczowe. 2. Weksel i czek. Czynności prawne abstrakcyjne i kauzalne, weksel i czek, inne umowy cywilne o charakterze abstrakcyjnym. 3.Swiadczenia nieodpłatne. Darowizna, odwołanie darowizny, forma darowizny; testament, dziedziczenie ustawowe, stopnie dziedziczenia ustawowego, nabycie spadku. 4. Prawo rodzinne. Małżeństwo z uwzględnieniem rozwiązań konkordatowych, ustroje majątkowe małżeństwa; stosunki rodzice-dzieci; obowiązek alimentacyjny. 5. Prawo spółek handlowych. Spółki osobowe a spółki kapitałowe; papiery wartościowe, akcje, obligacje, giełda; nowe prawo spółek handlowych, postulowane zmiany. 6. Postępowanie cywilne. Zasady postępowania cywilnego, pozew sądowy, pisma procesowe, odmienności procedury cywilnej, wykonanie orzeczeń sądowych. V. Prawo Administracyjne. 1.Struktura i zasady działania administracji publicznej. Pojęcie administracji publicznej i jej kompetencje ze szczególnym uwzględnieniem samorządu terytorialnego i administracji szkolnictwa; doświadczenia polskie i zagraniczne. 2. Postępowanie administracyjne. Administracyjny tok instancji, decyzja, postanowienie, bezczynność administracji, problem biurokracji i rządów urzędniczych, terminy w Kodeksie postępowania administracyjnego, odwołanie, wniosek o ponowne rozpatrzenie, zażalenie, wzruszalność ostatecznych decyzji administracyjnych, pozycja prawna NSA, odpowiedzialność administracji i poszczególnych urzędników. 3. Nauka o Policji. Zatrzymanie, legitymowanie i aresztowanie, kontrola drogowa, Broń w kontekście użycia i posiadania. VI. Zawody prawnicze. Zawody prawnicze, droga do uzyskania uprawnień, studia prawnicze, praktyka i aplikacje, prognozy rozwoju, doświadczenia obce ze szczególnym uwzględnieniem systemu anglosaskiego.