Wstęp
Nauczanie przyrody w szkołach szczebla podstawowego, gimnazjalnego
i licealnego skupia się przede
wszystkim na przekazywaniu wiadomości o różnorodności świata organicznego i rządzących nim prawach,
bez należytego nacisku na wartości jakie kryje w sobie przyroda lokalna.
Wychodząc naprzeciw zamysłowi promocji wiedzy o "małych ojczyznach" wiele środowisk naukowych
i pedagogicznych przystąpiło do opracowywania i wdrażania Regionalnych Ścieżek Edukacyjnych.
Niewątpliwe bogactwo walorów przyrodniczych Ziemi Staszowskiej zasługuje na szeroką popularyzację
w ramach proponowanej Przyrodniczej Regionalnej Ścieżki Edukacyjnej. Działania edukacyjne powinny
być podjęte przede wszystkim przez miejscowe czynniki nauczycielskie, głównie wśród staszowskich
dzieci i młodzieży.
W myśl starej dewizy: "cudze chwalicie, swego nie znacie", stworzony został ten program.
Uwagi dotyczące realizacji Regionalnej Ścieżki Edukacyjnej:
- Treści zawarte w Ścieżce Edukacyjnej mają uzupełniać i wzbogacać materiał nauczania wynikający
z obowiązującego programu nauczania biologii z ekologią na poziomie liceum ogólnokształcącego.
- Decyzje o zakresie wykorzystania treści składających się na Ścieżkę Edukacyjną, wymiarze czasu
przeznaczonego na zapoznanie uczniów z określonym zagadnieniem, a także o doborze form i metod
pracy dydaktycznej podejmuje nauczyciel.
- Przyrodnicze Nauczanie Środowiskowe może być oparte na publikacjach podanych w bibliografii.
Cele kształcenia:
- Pogłębienie posiadanej przez uczniów wiedzy przyrodniczej oraz rozwijanie ich świadomości
ekologicznej poprzez ukazanie wybitnych przyrodniczych walorów Ziemi Staszowskiej na tle
przyrody Polski.
- Kształtowanie i doskonalenie umiejętności dostrzegania piękna i wartości przyrody ze szczególnym
uwzględnieniem przyrody lokalnej.
- Kształtowanie i doskonalenie umiejętności praktycznego wykorzystania zdobytej wiedzy w działaniach
proekologicznych oraz promujących regionalne wartości przyrodnicze.
- Kształtowanie postawy poszanowania obiektów przyrodniczych będących spuścizną dla następnych pokoleń.
Treści kształcenia:
I. Granice Ziemi Staszowskiej.
- Pojęcie "Ziemi Staszowskiej".
- Terytorium, położenie w ujęciu kartograficznym, podział administracyjny.
II. Przyrodnicze składniki środowiska geograficznego.
- Rzeźba terenu.
- Ogólna charakterystyka budowy geologicznej, rodzaje gleb.
- Podstawowe cechy klimatu (temperatura i wilgotność powietrza, opady
atmosferyczne, wiatry, termiczne i fenologiczne pory roku).
- Układ wodny.
(Informacje te są nierozerwalnym elementem charakterystyki świata roślin
i zwierząt występujących w omawianych warunkach terenowych).
III. Świat roślinny i zwierzęcy.
1. Flora.
- przynależność geobotaniczna Ziemi Staszowskiej.
- zarys historii roślinności omawianego obszaru.
- typy siedliskowe lasów (bór i jego rodzaje, las i jego rodzaje, ols, grąd, łęg).
2. Fauna.
- przynależność zoogeograficzna Ziemi Staszowskiej.
- charakterystyka wybranych elementów świata zwierząt (bezkręgowce - pierścienice,
skorupiaki, owady, wije, pajęczaki, mięczaki; kręgowce - ryby, płazy, gady, ptaki,
ssaki.
- hodowla równinnego bizona amerykańskiego jako osobliwość zoologiczna Ziemi
Staszowskiej.
IV. Stan i zagrożenia środowiska naturalnego.
1. Powietrze atmosferyczne.
- główne źródła zanieczyszczeń.
- inicjatywy na rzecz poprawy jakości powietrza.
2. Wody.
- główne źródła zanieczyszczeń wód powierzchniowych i głębinowych.
- inicjatywy na rzecz ochrony wód.
3. Degradacja powierzchni ziemi.
- główne źródła degradacji powierzchni ziemi.
- wyrobiska.
- zwałowiska.
- szkody górnicze.
4. Gleby.
- źródła zniszczeń i zanieczyszczeń.
- ocena stopnia zanieczyszczenia gleb.
5. Odpady.
- odpady przemysłowe i komunalne.
- składowiska i zagospodarowanie odpadów przemysłowych i komunalnych.
6. Hałas.
- hałas komunikacyjny i przemysłowy.
- sposoby zmniejszania negatywnych oddziaływań hałasu.
7. Zagrożenia fauny i flory.
- zasadnicze problemy ochrony zasobów faunistycznych (stan zasobów zwierzyny
łownej, kłusownictwo, skutki emisji zanieczyszczeń przez zakłady przemysłowe).
- ważniejsze zagrożenia w gospodarce leśnej (skutki zanieczyszczeń środowiska,
zaburzenia gospodarki wodnej, szkodniki owadzie, szkodnictwo leśne, pożary).
8. Chronione obszary i obiekty przyrody ożywionej i nieożywionej.
- rezerwaty przyrody ("Zamczysko Turskie", "Dziki Staw").
- parki krajobrazowe (Cisowsko - Orłowiński Park Krajobrazowy).
- zespoły przyrodniczo - krajobrazowe ("Gospodarstwo pana Zygmunta Braura").
- użytki ekologiczne (stanowiska bagienne we wsi Smyków, śródleśna wydma
pochodzenia eolicznego w Leśnictwie Potok).
- pomniki przyrody ożywionej i nieożywionej (przegląd wybranych obiektów).
- obszary chronionego krajobrazu (Jeleniowsko - Staszowski Obszar Chronionego
Krajobrazu, Cmielnicko - Szydłowski OChK, Solecko - Pacanowski OChK).
BIBLIOGRAFIA (wybór)
- Bieleccy A., T., Środowisko geograficzno - przyrodnicze Ziemi Staszowskiej. Staszów 2001.
- Ćmak J., Stachurski M., Tomków M., Nasza przyroda. Województwa kieleckie, radomskie, tarnobrzeskie. Warszawa 1985.
- Ćmak J., Występowanie i rozmieszczenie ryb, ptaków i ssaków w Niecce Nidziańskiej. Studia Ośrodka Dokumentacji Fizjograficznej PAN, t.XVI. Kraków 1988.
- Dobrzański B., Zawadzki S.(red.), Gleboznawstwo. Warszawa 1981.
- Fijałkowski J., Bogactwa mineralne Ziemi Staszowskiej. Almanach Staszowski, t.II. Staszów 1987.
- Gilewska S., Starkel L., Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze. Warszawa 1991.
- Jankowski A., Sadowski W., Województwo kieleckie. Przewodnik. Kraków 1973.
- Kondracki J., Geografia fizyczna Polski. Warszawa 1980.
- Kondracki J., Geografia regionalna Polski. Warszawa 1998.
- Kruczek Z., Sacha S., Geografia walorów turystycznych Polski. Kraków 1983.
- Kulczyński S., Pawłowski B., Szafer W., Rośliny polskie. Część I i II. Warszawa 1986.
- Leśniak A., Stachurski M., Wójtowicz B., Przyroda województwa kieleckiego. Kielce 1995.
- Maszczyński T., Szydłów. Kielce 1967.
- Myjak J., Staszów i okolice. Przewodnik turystyczny. Staszów 1998.
- Odum E.P., Podstawy ekologii. Warszawa 1977.
- Pierzanowski K., Czynna ochrona zwierząt. Warszawa 1992.
- Podbielkowski Z., Rejment - Grochowska J., Skirgiełło A., Rośliny zarodnikowe. Warszawa 1980.
- Prandecka B.(red.), Interdyscyplinarne podstawy ochrony środowiska przyrodniczego. Wrocław - Warszawa - Kraków 1993.
- Sidło P., Stachurski M., Wójtowicz B., Przyroda województwa świętokrzyskiego. Kielce 2000.
- Śomśak L.(red.), Świat roślin, skał i minerałów. Warszawa 1988.
- Stan jakości wód podziemnych na podstawie badań monitoringowych w latach 1996 - 1997. Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska. Warszawa 1998.
- Stan środowiska w Polsce. Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska. Warszawa 1998.
- Stan środowiska w województwie świętokrzyskim. Raport. Inspekcja Ochrony Środowiska. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Kielcach. Wydział Ochrony Środowiska i Rolnictwa Świętokrzyskiego Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach. Kielce 1999.
- Stan środowiska w województwie tarnobrzeskim w 1996 r. Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Tarnobrzegu. Tarnobrzeg 1997.
- Stupnicka E., Geologia regionalna Polski. Warszawa 1989.
- Szafer W., Zarzycki K.(red.), Szata roślinna Polski. T. I i II. Warszawa 1972.
- Tomiałojć L., Ptaki Polski. Rozmieszczenie i liczebność. Warszawa 1990.
- Trampler T.(współaut.), Regionalizacja przyrodniczo - leśna Polski na podstawach fizjograficznych. Warszawa 1990.
- Trojan P., Ekologia ogólna. Warszawa 1975.
- Wyniki pomiarów zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego za 1998 rok. Wojewódzki Inspektor Sanitarny dla Województwa Świętokrzyskiego w Kielcach. Kielce 1999.